Ból jest najczęstszym objawem występującym w medycynie, skłania każdego z nas do poszukiwania pomocy lekarskiej. Ból ostry ma przede wszystkim funkcję ostrzegawczo – obronną, pozwala zachować integralność ustroju (nie tylko ludzkiego) poprzez unikanie niebezpiecznych, potencjalnie uszkadzających sytuacji. Ból jest także sygnałem i objawem choroby. Może sygnalizować nasilenie podstawowego schorzenia (np. zaostrzenie stanu zapalnego stawu) lub też sygnalizować pojawienie się zupełnie nowej choroby (np. inny rodzaj bólu głowy niż dotychczas w przebiegu udaru mózgu).

Odczucie bólu ma wielowymiarowy i subiektywny charakter, to nie tylko proces przewodzenia impulsu nerwowego, ale także emocje, postawa wobec bólu, cierpienie, wyrażanie bólu. Odczuwanie bólu ma więc charakter bardzo indywidualny dla każdego człowieka, wpływ na to mają zarówno nasze wcześniejsze doświadczenia związane z doznaniami bólowymi, jak i indywidualne zależności między psychiką a ciałem. Z tego względu jedyną osobą, która może podjąć trafną decyzję odnośnie udania się do specjalisty leczenia bólu jest sam chory.

  • Sygnały ostrzegawcze

Jeśli ból pojawia się rzadko, kilka razy w roku, to można go uśmierzyć samemu, stosując lek przeciwbólowy, który zwykle w takich sytuacjach nam pomaga.

Co powinno nas skłonić do wizyty u lekarza:

  • ból pojawia się częściej niż zwykle, kilka razy w miesiącu
  • ból zmienia swój dotychczasowy charakter
  • ból pojawia się w innym miejscu ciała niż dotychczas
  • ból ma większe nasilenie niż zwykle
  • nie pomagają leki przeciwbólowe, które zwykle pomagały
  • bólowi towarzyszą inne objawy np. nudności, krwawienie, zawroty głowy, nadmierna senność, zaczerwienienie stawu, ogólne osłabienie, niedowład kończyn, zaburzenia mowy
  • ból trwa pomimo wygojenia rany pooperacyjnej, wyleczenia choroby podstawowej np. półpaśca
  • ból trwa dłużej niż 3 miesiące
  • ból pogarsza lub uniemożliwia codzienne funkcjonowanie (absencja w miejscu pracy, pogorszenie jakości snu, obniżony nastrój, kłopoty z wykonywaniem prostych domowych czynności)
  • Do kogo zwracamy się po pomoc?

Dolegliwości bólowe, będące objawem różnych chorób mogą być skutecznie rozpoznawane i leczone przez każdego lekarza. Każdy chory ma prawo domagać się od swojego lekarza prowadzącego: internisty, onkologa, reumatologa, ortopedy poza leczeniem choroby podstawowej, również leczenia bólu. Natomiast jeśli przede wszystkim istnieje potrzeba leczenia przyczyny bólu (np. zwyrodnienie stawów biodrowych, RZS) wówczas należy udać się lekarza pierwszego kontaktu, który skieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

Pamiętaj, że jeżeli ból trwa zbyt długo, to traci rolę ostrzegawczo-obronną, staje się niezależnym zespołem chorobowym i tym samym źródłem cierpienia, prowadzącym do obniżenia jakości życia. W leczeniu bólu przewlekłego poszukujemy zawsze możliwości leczenia przyczynowego. Choć nie zawsze jest to możliwe, podstawowym obowiązkiem lekarza wobec pacjenta jest uśmierzanie bólu i niesienie ulgi w cierpieniu.

Nie każdy pacjent wymaga leczenia w ośrodku specjalistycznym. Większość pacjentów po ustaleniu rozpoznania może być leczona skutecznie przez lekarzy pierwszego kontaktu lub innych specjalistów przy pomocy metod farmakologicznych i niefarmakologicznych (np. zabiegów rehabilitacyjnych).

Kiedy udać się do specjalistycznej poradni leczenia bólu:

  • brak lub niewielka skuteczność dotychczasowego leczenia bólu
  • trudności w postawieniu właściwego rozpoznania zespołu bólowego
  • szybkie narastanie zapotrzebowania na leki przeciwbólowe
  • wskazania do zastosowania inwazyjnych metod leczenia
  • objawy niepożądane po zastosowanym leczeniu

Ból przewlekły wymaga wielokierunkowego postępowania, obejmującego farmakoterapię, blokady terapeutyczne, zabiegi neurodestrukcyjne (np. termolezja), neuromodulację (akupunktura), rehabilitację, psychoterapię. Tak złożoną opiekę zapewniają specjalistyczne poradnie leczenia bólu, gdzie pacjenci korzystają z programu, którego efektem jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale także powrót do aktywności rodzinnej i społecznej. W wielu badaniach wykazano, że stosowanie jednocześnie więcej niż jednej metody leczenia bólu daje znacznie lepsze efekty niż te same metody stosowane oddzielnie w różnym czasie.

Pacjent powinien mieć skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu lub dowolnego lekarza specjalisty, który ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wyznaczany jest termin wizyty (osoby z bólem w przebiegu choroby nowotworowej są przyjmowane w trybie pilnym), na którą pacjent powinien zgłosić się z dokumentacją medyczną dotyczącą jego schorzenia (także chorób współistniejących), w tym listą leków, które przyjmuje lub przyjmował, oraz wynikami wykonanych badań diagnostycznych. Po zapoznaniu się z historią choroby i zbadaniu chorego lekarz proponuje postępowanie terapeutyczne.

  • Ośrodki leczenia bólu (informacje ogólne i odesłanie do oddzielnej zakładki)

Pacjent powinien oczekiwać od lekarza i pielęgniarki właściwego uśmierzania bólu ostrego i leczenia bólu przewlekłego. Zgodnie z zaleceniami Międzynarodowego Stowarzyszenia Badania Bólu leczenie powinno być wielokierunkowe.

Ból ostry powinien być prawidłowo oceniany uśmierzany we wszystkich placówkach ochrony zdrowia:

  • POZ, lekarz rodzinny – ból jest jednym z głównych powodów zgłoszenia się pacjentów do lekarzy rodzinnych
  • Karetka pogotowia, SOR – ponad 70% pacjentów zgłasza umiarkowany lub silny ból
  • Sale operacyjne szpitali
  • Oddziały intensywnej terapii
  • Sale porodowe
  • Oddziały pooperacyjne

W Polsce ośrodki lecznictwa zamkniętego są poddane monitorowaniu leczenia bólu poprzez system akredytacji w ochronie zdrowia oraz prowadzony przez PTBB projekt „Szpital bez bólu”.

Osoby cierpiące z powodu bólu przewlekłego coraz częściej korzystają z poradni leczenia bólu, a w przypadku osób z chorobami nieuleczalnymi z poradni opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Teoretycznie ośrodków leczenia bólu w Polsce jest dużo, jednak tylko 24 z nich to poradnie interdyscyplinarne posiadające certyfikat Polskiego Towarzystwa Badania Bólu, w których pracują specjaliści różnych dziedzin medycyny i stosowane są różne metody leczenia od farmakoterapii, poprzez techniki inwazyjne (blokady, neurolizy, termolezje), rehabilitację do psychoterapii. Pozostałe poradnie (około 200) posiadają kontrakt z NFZ, ale nie stosują terapii wielokierunkowej.

Wskazaniem do skierowania pacjenta do specjalistycznego ośrodka leczenia bólu są trudne sytuacje: ból niepoddający się standardowemu leczeniu, problemy z postawieniem właściwego rozpoznania, bardzo szybkie narastanie zapotrzebowania na leki przeciwbólowe, ciężkie objawy niepożądane po stosowanym leczeniu, wskazania do zastosowania inwazyjnych metod leczenia.

SPIS PLACÓWEK ZAJMUJĄCYCH SIĘ LECZENIEM BÓLU ZNAJDZIESZ TUTAJ

dr med. Magdalena Kocot-Kępska Sekretarz Polskiego Towarzystwa Badania Bólu, Zakład Badania i Leczenia Bólu UJ CM Kraków

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityka Plików CookiesZamknij