Ból jest zazwyczaj jednym z podstawowych objawów, który skłania pacjenta do wizyty u lekarza a znajomość jego rodzajów, sposobów i możliwości leczenia jest jedną z istotniejszych umiejętności każdego lekarza.

  • Definicja bólu

Ból zgodnie z definicją Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu jest doznaniem czuciowym, emocjonalnym i subiektywnym związanym z uszkodzeniem tkanek.

Ze względu na kryterium czasu ból dzielimy na:

  • Ostry (pooperacyjny, pourazowy, porodowy), który twa krótko (do 3 miesięcy), pełni funkcję ostrzegawczo-obronną i ustępuje wraz z wywołującą go chorobą. Wymaga leczenia choroby podstawowej oraz łagodzenia bólu.
  • przewlekły (receptorowy: somatyczny i trzewny, niereceptorowy: neuropatyczny i psychogenny), który utrzymuje się ponad trzy miesiące i traci funkcję ostrzegawczo-obronną i wymaga szerokiego postępowania terapeutycznego (leczenia).

Ze względu na patomechanizm ból dzielimy na:

  • receptorowy: fizjologiczny i kliniczny (somatyczny i trzewny)

W bólu fizjologicznym bodziec drażniący nie doprowadza do uszkodzenia tkanek. Jest to rodzaj bólu, który od dzieciństwa uczy nas poruszania się w otaczającym świecie. Przemijający ból fizjologiczny, który pojawi się np., gdy dotkniemy gorącego przedmiotu spowoduje naszą natychmiastową reakcję, czyli usunięcie się z obszaru zagrożenia.

Jeżeli drażnienie receptorów spowoduje uszkodzenie tkanek mówimy o bólu klinicznym. Przykładem bólu klinicznego jest uraz kończyny, np. jej złamanie. Ból towarzyszący takiemu urazowi wymusi na nas ograniczenie aktywności, przez co zmniejszy ryzyko nasilenia zmian towarzyszących urazowi.

Jeżeli uszkodzenie dotyczy powłok naszego ciała jest to ból somatyczny. Jeżeli choroba dotyczy struktur położonych wewnątrz jamy brzusznej lub klatki piersiowej, jest to ból trzewny.

  • niereceptorowy: neuropatyczny i psychogenny

Ból neuropatyczny to ból będący wynikiem uszkodzenia układu nerwowego. Jeżeli choroba dotyczy obwodowego układu nerwowego mówimy o obwodowym bólu neuropatycznym, jeśli ośrodkowego o ośrodkowym bólu neuropatycznym. O bólu psychogennym można mówić dopiero po wykluczeniu organicznych przyczyn choroby.

  • Epidemiologia bólu ostrego i przewlekłego

Ból ostry dotyka 5% populacji. Ból przewlekły dotyczy ponad 20% populacji i procent ten wzrasta z wiekiem (50% >65. roku życia). Najczęstsze zespoły przewlekłego bólu nienowotworowego to: choroba zwyrodnieniowa stawów (34%), bóle krzyża (18%), bóle głowy (15%), urazy (12%) i ból neuropatyczny 5-8% (neuralgia popółpaścowa-PHN, neuropatia cukrzycowa, przetrwały ból pooperacyjny, zespół wieloobjawowego bólu miejscowego- ZWBM, neuralgia trójdzielna, ból fantomowy, ból neuropatyczny towarzyszący chorobie nowotworowej i zakażeniu wirusem HIV, ból wzgórzowy, ból rdzeniowy, ból w SM). Dużym problemem jest również ból, który towarzyszy chorobie nowotworowej.

  • Ból nowotworowy

Częstość występowania bólu u chorych na nowotwory nie zmieniła się na przestrzeni ostatnich 40 lat. W Polsce na podstawie analizy, że na nowotwór choruje około 1% populacji można założyć, że leczenia bólu nowotworowego wymaga rocznie ponad 200 tysięcy osób. Dlaczego chorobie nowotworowej towarzyszy ból?

Przyczynami bólu w chorobie nowotworowej są:

  1. Rozrost w narządach posiadających torebkę (wątroba)
  2. Naciekanie tkanek miękkich
  3. Przerzuty do kości
  4. Naciekanie błon surowiczych (otrzewna, opłucna)
  5. Wywoływanie martwicy narządów litych (trzustka)
  6. Martwica narządów spowodowana zamknięciem naczyń uciśniętych naczyń
  7. Naciekanie nerwów.
  8. Wyniszczenie nowotworowe
  9. Leczenie przeciwnowotworowe
  10. Choroby współistniejące

Ze względów praktycznych wyróżniamy następujące kategorie bólu:

  1. Spowodowane bezpośrednio przez rosnący nowotwór (41-97%)
  2. Związane z postępującym osłabieniem, wyniszczeniem (9-29%)
  3. Związane z leczeniem onkologicznym (5-18%)
  4. Współistniejące: zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów (9-18%)

Współczesne leczenie bólu w chorobie nowotworowej to leczenie wielokierunkowe. Podstawą jest zawsze farmakoterapia, która skuteczna jest u ponad 85%. Poza farmakoterapią stosujemy:

  1. Radioterapię, chemioterapię, hormonoterapię
  2. Inwazyjne techniki anestezjologiczne i chirurgiczne
  3. Neurostymulację przezskórną i nardzeniową
  4. Psychoterapię

Wysoki procent ludzi, którzy odczuwają ból przewlekły wynika w dużym stopniu ze starzenia się populacji. Żyjemy dłużej- postęp medycyny znacznie wydłużył życie chorych z wieloma chorobami. Wraz z wiekiem proporcjonalnie rośnie zapadalność na przewlekłe choroby, których jednym z objawów jest ból. Żyjemy w ciągłym biegu, prowadzimy siedzący tryb życia, nie uprawiamy sportów, mamy nadwagę, co dodatkowo obciąża narząd ruchu i jest powodem przewlekłych dolegliwości bólowych. Wydłużenie życia chorych z tak częstą chorobą, jak np. cukrzyca sprawia, że pojawiają się późne powikłania tej choroby – polineuropatia. Z wiekiem rośnie również zapadalność na choroby, których dominującym objawem jest ból. Dobrym przykładem jest półpasiec – na chorobę tą zapadnie 10–20% populacji. Wiek w tej jednostce chorobowej jest największym czynnikiem ryzyka rozwinięcia się przewlekłego zespołu bólowego- PHN. U ludzi w wieku podeszłym powodem bólu jest najczęściej: narząd ruchu, nowotwór, PHN, polineuropatia cukrzycowa, neuralgia trójdzielna. U ludzi młodych powodem dolegliwości bólowych jest najczęściej ostry ból pourazowy a z przewlekłych zespołów bólowych bóle głowy.

dr n. med. Małgorzata Malec-Milewska – Specjalista anestezjolog, Kierownik Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii CMKP w Warszawie i Poradni leczenia Bólu

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityka Plików CookiesZamknij