Jakość opieki nad pacjentami cierpiącymi z powodu bólu wymaga w Polsce znacznej poprawy – oceniają specjaliści w zakresie leczenia bólu. Proponują też wprowadzenie zmian na poziomie społecznym i prawnym, które pozwolą osiągnąć ten cel. Zmiany te mają być przedmiotem dyskusji publicznej, którą organizuje Koalicja na rzecz Walki z Bólem „Wygrajmy z bólem” i Fundacja Eksperci dla Zdrowia we współpracy z Parlamentarnym Zespołem ds. POZ i Profilaktyki.

Z szeroko zakrojonego badania pt. „Pain in Europe”, którym objęto ponad 46 tys. osób z 16 krajów Europy, wynika, że pod względem częstości występowania bólu przewlekłego Polska znajduje się w czołówce państw naszego kontynentu. W zestawieniu tym zajęliśmy drugie miejsce, po Norwegii - odsetek Polaków, którzy odczuwają ból przewlekle wyliczono na 27 proc. Onkolodzy szacują zaś, że z bólem nowotworowym żyje w naszym kraju 200 tys. osób. I chociaż w ostatnim czasie dostęp do skutecznych leków przeciwbólowych znacznie się poprawił, wielu pacjentów nie otrzymuje odpowiedniej terapii i ulgi w cierpieniu.

Tymczasem nieleczony lub źle leczony ból osłabia organizm chorego, może prowadzić do depresji i niepowodzenia terapii zasadniczej. Prawidłowa diagnostyka i leczenie bólu oraz wiedza pacjenta w tym zakresie są uważane za warunek sukcesu terapeutycznego.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) uznają dostęp do leczenia bólu za jedno z praw człowieka. Zgodnie ze standardami międzynarodowymi, w tym europejskimi, każdy pacjent ma prawo do życia bez bólu, niezależnie od etapu choroby. Łagodzenie wszelkich cierpień jest bowiem warunkiem poszanowania godności ludzkiej, a walka z bólem należy do etycznego obowiązku lekarza każdej specjalności.

Eksperci w dziedzinie leczenia bólu określili już najważniejsze przeszkody – społeczne oraz prawne – na drodze do skutecznego leczenia bólu w Polsce, zgodnego ze standardami światowymi. Zaproponowali też kluczowe sposoby rozwiązania tego problemu. Na dzisiejszej debacie w Sejmie, chcą zaapelować do środowisk opiniotwórczych o wsparcie w pokonywaniu barier na rzecz poprawy jakości leczenia bólu w Polsce.

Według dr med. Jadwigi Pyszkowskiej, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej, dużym utrudnieniem jest panująca w Polsce powszechna opioidofobia, czyli lęk przed lekami opioidowymi, które są najskuteczniejsze w leczeniu umiarkowanego i silnego bólu. Obserwuje się ją nie tylko u pacjentów i ich opiekunów, ale też u części środowiska medycznego.

W dużym stopniu wynika to z niewłaściwej terminologii używanej wobec opioidów, stosowanych w leczeniu przeciwbólowym. Opioidy to leki, które jeśli są przyjmowane według stałego, medycznie sprawdzonego schematu (tzw. drabina analgetyczna WHO) łagodzą ból nie prowadząc do uzależnienia. W Polsce stosowanie opioidów jest jednak regulowane ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, a opioidy wykorzystywane w lecznictwie są określane jako „środki odurzające”.

Dr med. Jadwiga Pyszkowska przypomina, że eksperci WHO już w zaleceniach z 1986 roku pt. „Łagodzenie bólu nowotworowego” podkreślali konieczność unikania niewłaściwej terminologii wobec opioidów stosowanych w leczeniu przeciwbólowym. „Narkotyk”, „leki narkotyczne”, „leki odurzające” to fałszywe i szkodliwe komunikaty do pacjentów, ich rodzin i społeczeństwa. Wprowadzają w błąd zarówno pacjentów, jak i lekarzy. Pracownikom medycznym nie wolno chorego „narkotyzować” czy „odurzać”. Ich powinnością jest natomiast skuteczne i bezpieczne kontrolowanie czy też łagodzenie silnego bólu, zgodnie ze współczesną wiedzą w zakresie farmakoterapii bólu. „Pamiętajmy: Leki przeciwbólowe dostępne są dla pacjentów wyłącznie w aptekach, narkotyki sprzedawane są poza aptekami!” - tłumaczy dr med. Pyszkowska. Jej zdaniem konieczna jest zmiana zapisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Dr med. Aleksandra Ciałkowska-Rysz, kierownik Pracowni Medycyny Paliatywnej Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, zwraca uwagę, również na inną barierę na drodze do skutecznego leczenia bólu. „W Polsce zgodnie z obowiązującym prawem leki opioidowe powinny być przepisywane na specjalnym formularzu recept Rpw. Wprawdzie w 2014 r. procedura ta została uproszczona, ale nadal leki te muszą być wypisywane na specjalnej recepcie”. To sprawia, że pacjenci odbierający leki opioidowe w aptece mogą czuć się stygmatyzowani, co jest szczególnie dotkliwe w małych środowiskach. Dlatego przepisywanie leków opioidowych należy jeszcze bardziej uprościć.

W ocenie prof. Jana Dobrogowskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Badania Bólu (PTBB), aby poprawić jakość opieki nad pacjentami cierpiącymi z powodu bólu konieczne jest też wprowadzenie obowiązkowej certyfikacji placówek służby zdrowia, uwzględniającej skuteczność i bezpieczeństwo leczenia bólu. Obecnie taki system – wprowadzony przez PTBB - funkcjonuje na zasadzie dobrowolności. W Polsce są 144 szpitale i 32 oddziały szpitalne z certyfikatem „Szpital bez bólu”. Konieczne jest jednak stworzenie prawnego systemu kontraktowania świadczeń w ośrodkach na podstawie obligatoryjnej oceny jakości leczenia bólu, mówił Profesor. Bez oceny bólu i odnotowywania tego na karcie pacjenta trudno mówić o odpowiednim leczeniu bólu – bez tego pierwszego kroku, dalsze (jeśli są podejmowane) mogą nie być optymalne.

Eksperci zgadzają się również, że aby zapewnić polskim pacjentom równy dostęp do specjalistycznego leczenia bólu niezbędne jest stworzenie mapy potrzeb placówek leczenia bólu przewlekłego. Obecnie na 300 czynnych krajowych ośrodków leczenia bólu, tylko 30 posiada status poradni interdyscyplinarnych, gwarantujących pełnoprofilową opiekę nad pacjentem z bólem. Natomiast liczba pacjentów wymagających leczenia bólu wciąż rośnie.

Ze względu na niedostateczną wiedzę lekarzy w zakresie leczenia bólu oraz niewiedzę pacjentów, że mogą żyć bez bólu i że mają prawo do leczenia go niezależnie od zaawansowania choroby, konieczna jest także edukacja społeczna na ten temat. Niezbędne jest m.in. uświadamianie środowiska medycznego, że lekarz każdej specjalności jest uprawniony do leczenia bólu i ma prawo do wystawiania recepty na leki opioidowe. Pacjenci z kolei powinni pamiętać o swoich prawach do leczenia bólu i traktować ból jak element choroby, który należy leczyć a nie znosić w milczeniu.

Zadaniem legislacji jest stworzenie optymalnych, wychodzących naprzeciw potrzebom cierpiącego człowieka rozwiązań prawnych, zauważają prawnicy. „Obecnie w polskim prawie brak jest systemowych standardów postępowania medycznego względem pacjenta cierpiącego z powodu bólu” – mówi mecenas Dorota Karkowska, dodając, że regulacje dotyczące praw pacjenta do świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie łagodzenia bólu są śladowe. Obecnie Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta  przewiduje tylko prawo do łagodzenie bólu w stanie terminalnym. Potrzebna jest zatem zmiana tej ustawy, iż każdy pacjent ma prawo do łagodzenia bólu, bez względu na wiek i źródło jego pochodzenia, czyli przez całe swoje życie, a nie dopiero w fazie opieki terminalnej.

Zdjęcia z debaty na temat jakości leczenia bólu w Polsce, która miała miejsce 24 września w Sejmie

 

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityka Plików CookiesZamknij